Kiedy można pozbawić rodziców władzy rodzicielskiej?

Pozbawienie rodziców władzy rodzicielskiej jest najbardziej dotkliwym środkiem ingerencji Sądu w wykonywanie tej władzy. Zasadniczo Sąd sięga po ten środek w 3 sytuacjach:

1. jeżeli zachodzi trwała przeszkoda w wykonywaniu władzy rodzicielskiej przez rodzica/ów;
2. jeżeli rodzic nadużywa tej władzy;
3. jeżeli rodzic rażąco zaniedbuje swoje obowiązki wobec dziecka;

Warto wiedzieć, że sąd może pozbawić władzy rodzicielskiej zarówno jednego rodzica jak i oboje, w zależności od okoliczności sprawy.

Czym jednak jest trwała przeszkoda? co przez to należy rozumieć? Chodzi tu o przeszkodę trwającą przez długi czas, którego albo nie da się z góry ustalić albo można przywidywać, że będzie to okres wieloletni. Dla przykładu: może się zdarzyć, że rodzic zaginie i nie wiadomo będzie gdzie przebywa czy w ogóle żyje; rodzic zostanie umieszczony w zakładzie karnym w celu odbycia długotrwałej kary; lub wyjedzie za granicę i całkowicie straci zainteresowanie swoim dzieckiem, itp. Niewykluczone jest również pozbawienie władzy rodzicielskiej w sytuacji, gdy rodzic na skutek ciężkiej choroby w ogóle nie jest w stanie sprawować władzy rodzicielskiej nad dzieckiem.

A co oznacza nadużywanie władzy rodzicielskiej? Czy jak dam dziecku pojedynczego klapsa to znaczy, że już nadużywam tej władzy i mogą mnie jej pozbawić? W mojej opinii –  oczywiście, że NIE. Nie dajmy się znów zwariować! (choć zaznaczam, że nie jestem zwolenniczką jakichkolwiek kar cielesnych stosowanych wobec dzieci). Przez nadużywanie władzy rodzicielskiej rozumie się np. pijaństwo rodziców, ich rozwiązły tryb życia, molestowanie seksualne dziecka, znęcanie się nad dzieckiem, rozpijanie małoletniego, stosowanie nadmiernych kar cielesnych, głodzenie dziecka, wymuszanie na dziecku podejmowania się pracy zarobkowej ponad jego siły, ale i wychowywanie dziecka we wrogości do drugiego rodzica, czy nakłanianie dziecka do popełniania przestępstw bądź wywiezienie dziecka wbrew woli drugiego rodzica na stałe za granicę, itp.

Przyczyną uzasadniającą pozbawienie rodziców władzy rodzicielskiej jest także sytuacja, gdy rodzice trwale nie interesują się dzieckiem, w szczególności, gdy mimo udzielonej rodzicom pomocy, nadal aktualne są przesłanki umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej, domu dziecka, zakładzie opiekuńczo-leczniczym z uwagi na poważne zastrzeżenia co do sprawowania tej władzy przez rodziców. Warto wiedzieć, że przykładem rażącego zaniedbywania dziecka jest także uporczywe niepłacenie alimentów na małoletniego.

Co powoduje pozbawienie władzy rodzicielskiej? Jeżeli Sąd zdecyduje o pozbawieniu rodziców władzy rodzicielskiej to najprościej rzecz ujmując stracą oni możliwość korzystania z ogółu praw i obowiązków związanych z wychowaniem dziecka. Należy jednak pamiętać, że nawet pozbawienie rodzica władzy rodzicielskiej nie zwalnia go z obowiązku alimentacyjnego wobec małoletniego, co oznacza, że możemy nie mieć wpływu na wychowanie naszego dziecka (edukację, żywienie, stan zdrowia, leczenie, zarząd majątkiem, wyjazdy) i jednocześnie nadal pozostajemy zobowiązani do łożenia alimentów na zaspokojenie bieżących potrzeb syna/córki. Pozbawienie władzy rodzicielskiej – co do zasady – nie oznacza także, że rodzice i ich dziecko nie będą mogli się ze sobą kontaktować.Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie wyklucza także możliwości dziedziczenia po zmarłym rodzicu lub w razie wcześniejszej śmierci dziecka po małoletnim.

Z doświadczenia zawodowego wiem, że o wiele łatwiej jest ograniczyć władzę rodzicielską drugiemu rodzicowi niż go jej w całości pozbawić. Często zdarza się, że rodzice wnoszą o pozbawienie władzy rodzicielskiej drugiego rodzica dysponując tak naprawdę argumentami przemawiającymi tylko za ewentualnym ograniczeniem tej władzy. Jeśli nie jesteśmy pewni o co możemy prosić Sąd warto skontaktować się z profesjonalnym pełnomocnikiem, który pomoże nam wskazać właściwe rozwiązanie adekwatne do naszej sytuacji.

Warto również wiedzieć, że w momencie ustania przyczyn uzasadniających pozbawienie władzy rodzicielskiej, Sąd – wydając stosowne postanowienie – może tę władzę rodzicowi przywrócić:-) 

Pamiętajmy także, że sprawy dotyczące władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem mogą być wszczęte nie tylko na wniosek jednego z rodziców lecz także z urzędu, gdy sąd opiekuńczy otrzyma niepokojące informacje na temat sytuacji dziecka, którego dobro/zdrowie może być zagrożone.