Sądowa rozdzielność majątkowa – ale z jaką datą?

Sprawa niby prosta, a jednak… tytułowe pytanie bywa nierzadko dość kłopotliwą sprawą dla wielu osób zainteresowanych ustanowieniem rozdzielności majątkowej na drodze sądowej. Klienci często pytają mnie: z jaką datą można ustanowić rozdzielność? 

Przede wszystkim warto wiedzieć, że Sąd ma obowiązek w wydanym orzeczeniu końcowym ustanawiającym rozdzielność majątkową podać datę (dzień, miesiąc i rok), z jaką ustalona zostaje rozdzielność, co oznacza, że nawet jeżeli zapomnimy zawnioskować o podanie konkretnej daty rozdzielności w wyroku, Sąd zrobi to z urzędu (choć wówczas może być to inna data niż byśmy chcieli).

Co do zasady „standardową” sytuacją jest wskazanie w pozwie daty wniesienia powództwa (zgłoszenia roszczenia) jako daty ustalenia rozdzielności majątkowej. Jest to typowa sytuacja, która raczej nie zdziwi Sądu orzekającego w sprawie. Podobnie sytuacja wygląda, gdy strony wnoszą o ustanowienie rozdzielności z datą uprawomocnienia się wyroku.

Co jednak, gdy zależy nam na ustanowieniu rozdzielności z datą wcześniejszą niż data wniesienia powództwa? Otóż w przypadku dochodzenia ustanowienia rozdzielności majątkowej przez Sąd takie sytuacje (gdy małżonek/małżonkowie wnoszą o ustanowienie rozdzielności z datą wsteczną) są również jak najbardziej dopuszczalne (w przeciwieństwie do ustanowienia umownej rozdzielności majątkowej podpisanej na spotkaniu u notariusza!). Należy jednak pamiętać, że są to raczej wypadki wyjątkowe.

Powyższe znajduje potwierdzenie w wyroku z dn. 3.02.1995 r. II CRN 162/94, OSN 1995, Nr 6, poz. 100), w którym Sąd Najwyższy trafnie podkreślił, że ustalenie w orzeczeniu sądowym rozdzielności majątkowej z datą wsteczną (czyli ze skutkiem wstecznym) powinno występować w sytuacjach rzadkich i wyjątkowych. Orzecznictwo SN jest zgodne w zakresie najdalej sięgającej wstecz daty ustanowienia rozdzielności i wskazuje, że rozdzielność majątkowa nie może być ustanowiona z datą wcześniejszą niż chwila powstania ważnych powodów uzasadniających jej ustanowienie.

Z moich obserwacji wynika, że sądy orzekają ustanowienie rozdzielności z datą wsteczną jednak robią to dość niechętnie i zazwyczaj szczegółowo przesłuchują strony postępowania w zakresie ustalenia okoliczności i powodów, dla których strona wnosi o ustalenie rozdzielności z datą sprzed wniesienia powództwa czy uprawomocnienia się wyroku.

Warto również wiedzieć, że w przypadku dochodzenia orzeczenia przez Sąd rozdzielności majątkowej z datą wsteczną istnieje spore prawdopodobieństwo, że prokurator zgłosi chęć przystąpienia do toczącego się postępowania, a zatem będzie mógł pojawiać się na wyznaczanych przez Sąd rozprawach, zadawać stronom i świadkom pytania, składać stosowne pisma z wnioskami, otrzymywać korespondencję sądową, zajmować stanowisko w sprawie, itp.

Podsumowując, w mojej ocenie spraw o sądowe ustalenie rozdzielności majątkowej z datą sprzed wniesienia powództwa nie jest wcale tak mało. Zazwyczaj decydują się na nie małżonkowie pozostający w konflikcie, którzy od jakiegoś już czasu żyją w separacji faktycznej i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, nie podejmują wspólnych decyzji finansowych, nie konsultują ze sobą czynionych inwestycji czy zaciąganych zobowiązań finansowych, często nie mają pojęcia o sytuacji finansowej małżonka i obawiają się, że mąż/żona bez ich wiedzy może pozaciągać długi, za których spłatę będą odpowiedzialni również oni sami. Jeżeli więc planujemy wystąpić do Sądu o ustalenie rozdzielności majątkowej z datą sprzed wniesienia powództwa i chcemy być przygotowani na „ostrzał” często niełatwych pytań ze strony Sądu i prokuratora, to jest to ten właśnie moment, w którym warto jest udać się po profesjonalną pomoc prawną do adwokata. Ze swojej strony chętnie doradzę czy w Państwa sytuacji warto jest występować o ustanowienie rozdzielności z datą wsteczną, a jeżeli tak, to który moment najlepiej wskazać i dlaczego oraz poinformuję jakie skutki prawne wiążą się z uzyskaniem orzeczenia rozdzielności majątkowej z wnioskowaną datą i co możecie Państwo zrobić, gdy Sąd ustali datę inną bądź w ogóle jej w wyroku nie wskaże.