Syndrom Gardnera – czym jest i dlaczego może być groźny dla Twojego dziecka?

Czy słyszeliście Państwo o syndromie Gardnera? Jeśli nie, to gorąco zachęcam do lektury niniejszego artykułu poświęconego temu właśnie tematowi.

Syndrom Gardnera to nic innego jak zespół alienacji rodzicielskiej [syndrom oddzielenia od opiekuna, inaczej: PASParental Alienation Syndrome (ang.)]. Nazwa wywodzi się od nazwiska amerykańskiego psychiatry sądowego – dr. Richarda Gardnera, który jako pierwszy zdefiniował problem alienacji rodzicielskiej (praca na ten temat została opublikowana w 1985 r.).

Na czym polega PAS? Otóż, zespół alienacji rodzicielskiej stanowi rodzaj zaburzenia u dziecka, które w czasie trwania sprawy o rozwód swoich rodziców, jest angażowane przez jednego z nich w krytykę drugiego rodzica (najczęściej tego, przy którym dziecko nie przebywa na co dzień). Co istotne, w przeważającej mierze krytyka ta jest zupełnie bezzasadna, a prezentowane przez dziecko zarzuty wobec rodzica odrzucanego są nieprawdziwe albo znacznie wyolbrzymione. W skrajnych przypadkach u dzieci z zaburzeniem PAS miłość i szacunek okazywany wcześniej drugiemu rodzicowi zastępuje pogarda, niechęć oraz wrogość wobec odrzucanego rodzica. W konsekwencji wystąpienia u dziecka zespołu alienacji rodzicielskiej zniszczeniu ulega istniejąca dotychczas dobra więź (relacja) małoletniego z rodzicem odrzucanym. W uproszczeniu chodzi tu więc o sytuację, kiedy poprzez stosowanie odpowiednich praktyk (m.in. manipulacja, szantaż emocjonalny, indoktrynacja) jeden z rodziców nastawia dziecko przeciwko drugiemu rodzicowi, na skutek czego ten ostatni zostaje przez dziecko odtrącony.

Jak rozpoznać PAS? Otóż, najczęstsze objawy zespołu alienacji rodzicielskiej są następujące:

dziecko jest przyporządkowane do alienującego rodzica (tego, który sądownie uzyskał prawo do opieki) i pod jego wpływem oczernia rodzica odtrąconego;
powody oskarżenia są często błahe, wymyślone lub wręcz absurdalne;
• złość na odrzucanego rodzica jest bezdyskusyjna, pozbawiona uzasadnienia;
dziecko twierdzi, że samo podjęło decyzję o odrzuceniu drugiego rodzica, co fachowo nazywa się fenomenem niezależnego myśliciela;
dziecko odruchowo wspiera rodzica, z którym na stałe mieszka;
dziecko nie ma poczucia winy, lekceważąc uczucia odrzuconego rodzica;
stwierdzenia dziecka odzwierciedlają język i styl myślenia oskarżającego rodzica;
• złość rozszerzana jest stopniowo na dalszą rodzinę oraz osoby związane ze znienawidzonym rodzicem.

Dr. Gardner wyodrębnił 3 formy zjawiska alienacji rodzicielskiej: o stopniu łagodnym, umiarkowanym oraz ostrym (poważnym).

Co ciekawe, badania prowadzone nad występowaniem PAS były krytykowane przede wszystkim z uwagi na brak podstaw naukowych. PAS nie został sklasyfikowany oficjalnie jako zaburzenie psychiczne (jednostka chorobowa), co nie oznacza, że odpowiadający mu zespół objawów nie pojawi się w tej klasyfikacji w przyszłości.

Warto natomiast wiedzieć, że w kwietniu 2008 roku, Departament Sądów Powszechnych Ministerstwa Sprawiedliwości rozesłał do prezesów sądów apelacyjnych, z prośbą o rozesłanie jednostkom podległym, pismo zawierające opinie Instytutu Ekspertyz Sądowych oraz Polskiego Towarzystwa Psychologicznego w sprawie „posługiwania się tzw. syndromem Gardnera (PAS)”. M.in. Departament stwierdził, że akceptowane jest powoływanie się przez biegłych na objawy i zależności wynikające z relacji pomiędzy głównym opiekunem a dzieckiem, opisane jako PAS.

Dosyć często słyszy się o problemie PAS w kontekście uporczywego utrudniania przez jednego z rodziców kontaktów z dzieckiem drugiemu rodzicowi, w szczególności, gdy samo dziecko w sposób obiektywnie nieuzasadniony gorliwie deklaruje niechęć do kontaktów z drugim rodzicem.

Z pewnością nie należy lekceważyć wystąpienia u dziecka objawów PAS, które mogą doprowadzić do bezpowrotnego zniszczenia relacji małoletniego z drugim rodzicem, co z kolei może prowadzić do poważnych konsekwencji dla psychiki dziecka.

Jak walczyć z PAS? No właśnie, co robić, gdy zaobserwujemy u naszego dziecka objawy syndromu Gardnera? Proszę pamiętać, że stosowanie przez rodzica metod manipulacji dzieckiem, które mają doprowadzić do zniszczenia jego relacji z drugim rodzicem stanowi formę przemocy psychicznej wobec dziecka, w wyniku której dobro dziecka może być zagrożone, a dziecku wyrządzana jest krzywda. A zatem, jeśli zauważycie Państwo u swojego dziecka objawy PAS, warto rozważyć założenie w sądzie sprawy o ograniczenie (a może nawet pozbawienie – w zależności od okoliczności danej sytuacji) władzy rodzicielskiej drugiemu rodzicowi, który dopuszcza się takich niepokojących nadużyć wobec dziecka.